NGHIÊN CỨU KINH NGHIỆM CÁC NƯỚC VỀ THỬ NGHIỆM CÓ KIỂM SOÁT LÀM CƠ SỞ CHO VIỆC XÂY DỰNG VÀ HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH CƠ CHẾ THỬ NGHIỆM CÓ KIỂM SOÁT TẠI LUẬT CÔNG NGHIỆP CÔNG NGHỆ SỐ

21/11/2022 11:16 SA

Email Print

Kể từ khi xuất hiện năm 2016, hiện đã có hơn 73 quốc gia đang áp dụng trong đó 73 sandbox, chiếm khoảng 60% trong số này là khung pháp lý thử nghiệm có kiểm soát đối với fintech, còn lại các khung pháp lý thử nghiệm có kiểm soát khác được thiết kế cho từng chủ đề cụ thể nhưng chủ yếu vẫn thuộc lĩnh vực Fintech^{^[1]}. Hàn Quốc là quốc gia trong số ít có sandbox cho các lĩnh vực khác.

1. Kinh nghiệm của Hàn Quốc

Trong số ít các quốc gia ban hành chính sách sandbox cho lĩnh vực khác, Hàn quốc đã đưa ra sáu sandbox cho sáu lĩnh vực. Bắt đầu với lĩnh vực hội tụ công nghiệp năm 2017, từ đó, nó đã được mở rộng sang các lĩnh vực công nghệ thông tin – truyền thông (2019), tài chính đổi mới (2019), khu vực tự do (2019), thành phố thông minh (2020) và khu R&D đặc biệt (2020).

Theo cơ chế sandbox cho lĩnh vực công nghệ thông tin – truyền thông, doanh nghiệp sẽ được (1) xử lý nhanh; (2) giấy phép tạm thời và (3) thử nghiệm có giới hạn. Trong cả ba trường hợp, Bộ Khoa học và Công nghệ thông tin và truyền thông (MSIT) là cơ quan đầu mối đứng ra phối hợp với các Bộ, ngành khác.

Xử lý nhanh

Xử lý nhanh được áp dụng trong trường hợp các quy định hiện hành còn mơ hồ, chưa rõ ràng cho việc cấp phép chính thức.

Tổ chức, cá nhân khi muốn tham gia kinh doanh công nghệ hoặc dịch vụ mới hội tụ nộp hồ sơ cho MSIT để xác nhận rằng việc kinh doanh này có yêu cầu sự cho phép, phê duyệt, đăng ký, xác thực hay xác minh hay không.

Khi MSIT nhận được hồ sơ của doanh nghiệp sẽ thông báo tới các Bộ, ngành liên quan. Trong thời hạn 30 ngày kể từ ngày nhận được hồ sơ từ MIST, các Bộ, ngành liên quan phải trả lời MSIT việc công nghệ hay dịch vụ mới hội tụ có thuộc thẩm quyền xử lý của mình hay không, hoặc có được phép theo quy định hiện hành hay không. Nếu cơ quan liên quan không trả lời trong thời hạn 30 ngày thì được hiểu là sản phẩm, dịch vụ mới hội tụ không nằm trong thẩm quyền của cơ quan hoặc cần sự cho phép của cơ quan này là không cần thiết.

Sau khi nhận được câu trả lời của cơ quan liên quan, MSIT sẽ thông báo cho người nộp đơn biết sản phẩm, dịch vụ mới hội tụ có phải cấp phép hay không.

Nếu không nhận được thông báo yêu cầu phải có sự cho phép từ MSIT hoặc của các Bộ, ngành liên quan, người nộp đơn có thể tự do tung ra thị trường công nghệ và dịch vụ mới.

Cho phép tạm thời

Cho phép tạm thời được áp dụng một trong các trường hợp: (1) các quy định quản lý việc cấp phép hiện tại không quy định các tiêu chuẩn, tiêu chí, yêu cầu áp dụng cho các công nghệ hoặc dịch vụ mới này; (2) không rõ ràng hoặc không hợp lý khi áp dụng các tiêu chuẩn, tiêu chí, yêu cầu trong các quy định quản lý việc cho phép.

Các tiêu chí để được xem xét cho phép tạm thời bao gồm: (i) Sự đổi mới của công nghệ và dịch vụ liên quan; (ii) Tác động và ảnh hưởng đến các thị trường liên quan và lợi ích của người dùng; (iii) Sự an toàn của công nghệ và dịch vụ và hiệu lực của các biện pháp bảo vệ người dùng; (iv) Khả năng tài chính và kỹ thuật để cung cấp công nghệ và dịch vụ liên quan; (v) Kết quả kiểm tra của Bộ Khoa học và Công nghệ thông; (vi) Các vấn đề khác mà Chủ tịch Ủy ban thảo luận cho là cần thiết theo các đặc điểm của công nghệ và dịch vụ liên quan.

Quá trình cho phép tạm thời được thực hiện như sau:

Khi muốn được cho phép tạm thời để đưa sản phẩm ra thị trường, người nộp đơn sẽ gửi hồ sơ cho MSIT hoặc các Bộ, ngành quan liên. Khi Bộ, ngành liên quan nhận được hồ sơ sẽ chuẩn cho MSIT để xử lý cho phép tạm thời.

Sau khi nhận hồ sơ đề nghị cho phép tạm thời, MSIT sẽ lấy ý kiến của các cơ quan liên quan; đệ trình vấn đề lên Ủy ban Nghị quyết cùng với kết quả của các cuộc tham vấn; và sẽ cấp phép tạm thời cho các công nghệ hoặc dịch vụ mới. Trong những trường hợp này, MSIT có thể đưa ra các điều kiện cần thiết để đảm bảo tính ổn định của các công nghệ hoặc dịch vụ mới và để bảo vệ người sử dụng.

Thời hạn hiệu lực cho phép tạm thời tối đa không quá hai năm. Nếu các quy chế hoặc quy định hiện tại không được sửa đổi trước khi hết thời hạn hiệu lực, MSIT có thể gia hạn thời hạn hiệu lực một lần. Trong trường hợp này, người xin gia hạn phải nộp đơn cho MSIT hai tháng trước khi hết hiệu lực.

Các Bộ, ngành liên quan sẽ cố gắng sửa đổi các quy chế hoặc quy định quản lý việc cấp phép đối với các công nghệ hoặc dịch vụ mới trước khi giấy phép tạm thời hết hiệu lực.

Khi các quy chế hoặc quy định quản lý việc cho phép đối với các công nghệ hoặc dịch vụ mới có liên quan được sửa đổi, người đã được cấp phép tạm thời sẽ ngay lập tức được coi là phù hợp với các quy chế hoặc quy định đã được sửa đổi.

Người được cho phép tạm thời phải bồi thường mọi tổn thất về tài sản và cá nhân mà người sử dụng các công nghệ hoặc dịch vụ đó gặp phải do công nghệ, dịch vụ mới gây ra, trừ khi khi người được cho phép tạm thời chứng minh rằng tổn thất đó không do cố ý gây ra.

Người được cho phép tạm thời phải mua bảo hiểm trách nhiệm để chịu trách nhiệm bồi thường. Nếu người đó không thể mua bảo hiểm trách nhiệm thì người đó sẽ phải chuẩn bị phương án bồi thường phù hợp với tiêu chuẩn, phương thức, thủ tục bồi thường.

Người được cho phép tạm thời phải thông báo cho người sử dụng công nghệ hoặc dịch vụ mới về sự cho phép tạm thời và thời hạn hiệu lực của nó.

Cho phép thử nghiệm

Cho phép thử nghiệm được áp dụng trong trường hợp không thể cấp phép cho các công nghệ, dịch vụ mới theo các quy định hiện hành hoặc có sự không rõ ràng hoặc không hợp lý khi áp dụng các tiêu chuẩn, tiêu chí, yêu cầu trong các quy định quản lý việc cho phép. Việc cho phép thử nghiệm trong một phạm vi giới hạn (quy mô, khu vực, …) để kiểm tra và xác minh công nghệ, dịch vụ mới.

Các tiêu chí để được xem xét cho phép thử nghiệm bao gồm: (i) Sự đổi mới của công nghệ và dịch vụ mới; (ii) Tác động và ảnh hưởng đến các thị trường và lợi ích của người dùng; (iii) Tính mạng và sự an toàn của công dân có bị xâm phạm hay không và việc bảo vệ và xử lý an toàn thông tin cá nhân như thế nào; (iv) Sự phù hợp của các trường hợp xin thử nghiệm theo quy định về thử nghiệm.

Quá trình cho phép thử nghiệm được thực hiện tương tự như đối với trường hợp cho phép tạm thời. Tổ chức, cá nhân nộp hồ sơ đề nghị cho phép thử nghiệm cho MSIT. MSIT sẽ gửi xin ý kiến các Bộ, ngành liên quan. MSIT đệ trình lên Ủy Ban Nghị quyết hồ sơ của người xin phép cùng các ý kiến của các Bộ, ngành. Căn cứ quyết định của Ủy Ban, MSIT sẽ cho phép thử nghiệm.

Kết quả sau một năm triển khai sandbox

Sau 01 năm triển khai (từ 17/01/2019), MSIT đã phê chuẩn 102 trong số 120 đơn đăng ký trong năm 2019 và thêm mới 40 trường hợp vào sandbox. Mười sáu công nghệ, dịch vụ mới đã thương mại hóa thành công trong đó có dịch vụ nhắn tin di động, dùng chung bếp, đi chung taxi. Đến nay đã có 38 giấy phép cho phép tạm thời, 66 giấy phép thử nghiệm đã được cấp.

Một số kết quả cụ thể:

Các trường hợp được phép tham gia thị trường ngay lập tức thông qua việc áp dụng linh hoạt các luật và các khuyến nghị chính sách liên quan của các Bộ liên quan như: dịch vụ VR treadmill, dịch vụ bản kê doanh thu số (Unless, Kakaopay), Cân kỹ thuật số để cân xe tải chở hàng (Samin Data System).

Giải quyết các nhiệm vụ quá hạn lâu dài do có sự xung đột giữa các bên liên quan và các quy định như: Đồng hồ theo dõi nhịp tim do Huinno phát triển không thể tham gia thị trường trong 04 năm nhưng đã được đưa vào sandbox; Dịch vụ di chung taxi từng bị cân nhắc tạm dừng, nhưng đã gia nhập thị trường với tư cách là trường hợp đầu tiên đi chung xe được đưa vào sandbox.

Các công nghệ, dịch vụ mới được đưa ra thị trường giúp cuộc sống của người dân thuận tiện hơn và góp phần tạo ra giá trị xã hội, tiết kiệm ngân sách như: Dịch vụ nhắn tin di động cho các cơ quan hành chính và công cộng (15 cơ quan đã gửi 22 triệu hóa đơn gồm 69 loại bằng tin nhắn di động, trước đó được gửi qua đường bưu điện, tiết kiệm 6,57 tỷ won); Giấy phép lái xe di động được kỳ vọng sẽ ngăn ngừa tội phạm và giảm chi phí cấp lại vì công dân sẽ không bị mất bằng lái xe, và dịch vụ này sẽ được mở rộng sang dịch vụ xác minh danh tính.

Các mô hình kinh tế chia sẻ như bếp ăn chung, dịch vụ taxi lớn cho cộng đồng theo yêu cầu, ... được đưa vào sandbox, tạo ra những kết quả rõ ràng (Dịch vụ bếp chung, cửa hàng đầu tiên ở Sajik-dong, đã tiết kiệm được 0,99 tỷ won chi phí khởi nghiệp để mở 35 cửa hàng).

Cùng với sandbox, một số nước chấp nhận những cơ chế khác nhằm hỗ trợ đổi mới tài chính, như trung tâm đổi mới Fintech, trung tâm phát triển Fintech, trung tâm thúc đẩy Fintech. Điều này cho phép những dự án khởi nghiệp được hoạt động trong môi trường luật pháp thuận lợi hơn với các ưu đãi dành riêng, hỗ trợ tiếp cận nguồn vốn từ các thể chế tài chính. Chính phủ còn tạo nên một hệ sinh thái khởi nghiệp hoàn chỉnh, với môi trường đầu tư thông thoáng và thu hút. Sandbox còn giúp rút ngắn thời gian các nhà điều hành luật pháp đưa các điều luật mới theo kịp với sự phát triển không ngừng của công nghệ.

2.Kinh nghiệm tại Anh

Nhắc đến “Cơ chế quản lý thử nghiệm có kiểm soát” thì người ta nghĩ đến FCA vì đây là tổ chức đi đầu về tiếp cận triển khai. Từ năm 2016, FCA bắt đầu triển khai cơ chế này tách ra từ khuôn khổ của “Dự án đổi mới” (Project Innovate).

“Cơ chế quản lý thử nghiệm có kiểm soát nhằm mục đích thúc đẩy cạnh tranh hiệu quả hơn vì lợi ích của người tiêu dùng bằng cách cho phép các công ty thử nghiệm các sản phẩm, dịch vụ và mô hình kinh doanh sáng tạo trong điều kiện thực tế, đồng thời đảm bảo rằng luôn có các biện pháp phù hợp để bảo vệ người tiêu dùng” (Moyes, 2019).

Thứ nhất, Mục tiêu của FCA’s khi tạo ra cơ chế quản lý thử nghiệm có kiểm soát

FCA đã đặt ra các lợi ích tiềm năng ngay trong lần đầu tiên đề xuất chương trình Cơ chế quản lý thử nghiệm có kiểm soát vào năm 2015. Những lợi ích này bao gồm: Giảm thời gian (và chi phí) để đưa các ý tưởng sáng tạo ra thị trường; Cho phép các công ty công nghệ tiếp cận tài chính dễ dàng hơn bằng cách giảm thiểu những tác động từ sự thay đổi của chính sách; Cho phép nhiều sản phẩm được áp dụng thử nghiệm và có khả năng được giới thiệu ra thị trường; Cho phép FCA hợp tác với các công ty công nghệ để đảm bảo rằng các biện pháp phù hợp để bảo vệ người tiêu dùng sẽ được tích hợp vào các sản phẩm và dịch vụ mới.

Thứ hai, Các tiêu chí cơ bản

FCA đề ra các tiêu chí cụ thể mà các công ty phải đáp ứng như một điều kiện tiên quyết để áp dụng “Cơ chế quản lý thử nghiệm”:

- Đổi mới toàn diện: Giải pháp mới có thực sự mới lạ, hoặc khác biệt đáng kể với các dịch vụ hiện có?

- Lợi ích của người tiêu dùng: Có triển vọng tốt về lợi ích người tiêu dùng không? Tiêu chí này phải được đáp ứng trong suốt thời gian 6 tháng thử nghiệm.

- Phạm vi hoạt động: Giải pháp mới có thiết kế cho (hoặc) hỗ trợ cho ngành dịch vụ tài chính không?

- Sự cần thiết thử nghiệm khung pháp lý: Có cần thiết phải được thử nghiệm trong khuôn khổ pháp lý hiện hành không?

- Mức độ sẵn sàng để thử nghiệm: Đề xuất ở giai đoạn chuẩn bị có thể đảm bảo thử nghiệm trực tiếp được không?

Thứ ba, Cách thức hoạt động

- Triển khai từng đợt theo lịch trình (scheduled cohorts) – Mỗi năm có 2 giai đoạn thử nghiệm 6 tháng/lần.

- Tiêu chuẩn và áp dụng tiêu chuẩn: Để áp dụng, các doanh nghiệp đăng kí theo mẫu đơn của FCA và nêu rõ các tiêu chuẩn được đáp ứng.

- Các công cụ tiêu chuẩn: Các doanh nghiệp được phép áp dụng sandbox có thể được cung cấp các công cụ của FCA.

- Thử nghiệm thí điểm phù hợp: Các doanh nghiệp thành công sẽ được hỗ trợ bởi một chuyên viên phụ trách riêng trong việc thiết kế và triển khai các thử nghiệm (mỗi doanh nghiệp sẽ được cấp một sandbox riêng biệt với những quy tắc riêng phù hợp với mô hình kinh doanh).

- Xây dựng biện pháp bảo vệ: FCA làm việc với các doanh nghiệp để đảm bảo có đủ biện pháp bảo vệ hiệu quả, giảm thiểu các tác hại tiềm tàng. Các biện pháp bảo vệ sẽ được điều chỉnh theo từng thử nghiệm.

- Đánh giá công nghệ và an toàn mạng: FCA tiến hành đánh giá khả năng phục hồi công nghệ và an toàn mạng của các doanh nghiệp.

- Báo cáo và đánh giá cuối cùng: Các doanh nghiệp nộp bản báo cáo tổng kết cuối cùng tóm tắt kết quả thử nghiệm trước khi triển khai chính thức (Moyes, 2019). Việc tiếp nhận hồ sơ được thực hiện như sau:

Đợt 1 (việc tiếp nhận hồ sơ kết thúc tháng 7/2016): Tiếp nhận 69 hồ sơ; trong đó có 24 doanh nghiệp được chấp thuận, 18 doanh nghiệp đã tiến hành thử nghiệm.

Đợt 2 (việc tiếp nhận hồ sơ kết thúc tháng 11/2018): Tiếp nhận 99 hồ sơ; trong đó có 29 doanh nghiệp được chấp thuận.

Tham gia của các ngân hàng thương mại với cơ chế quản lí thử nghiệm có kiểm soát:

+ HSBC phát triển ứng dụng hợp tác với Pariti Technologies, một công ty khởi nghiệp về Fintech, giúp khách hàng quản lý tài chính tốt hơn.

+ Lloyds Banking Group với cách tiếp cận nhằm mục tiêu cải thiện trải nghiệm của khách hàng tại chi nhánh tương đương với trải nghiệm trực tuyến và qua điện thoại.

+ Barclays đề xuất về: i) RegTech theo dõi những cập nhật mới nhất về các quy định trong Sổ tay của FCA và điều chỉnh việc thực hiện các quy định này theo các chính sách nội bộ của Barclay; ii) Nationwide với giải pháp tự động cung cấp các hướng dẫn cho tiết kiệm số và tư vấn đầu tư.

+ Natwest đưa ra mô hình quản trị dựa trên công nghệ sổ cái phân tán (DLT) cho phép các tổ chức cùng hợp tác xây dựng và triển khai các ứng dụng phi tập trung. Mô hình mã hóa các điều khoản xã hội trong hợp đồng thông minh bằng một chuỗi khối. Natwest sẽ mở mã nguồn này sau khi thử nghiệm thành công.

Ứng dụng một công cụ mô tả động lực và sở thích của các nhà đầu tư trên cơ sở các tác động xã hội và môi trường của các khoản đầu tư và danh mục đầu tư của họ.

+ Standard Chartered Bank có ứng dụng giúp người sử dụng nhận được các lợi ích kinh tế từ các khoản tiền gửi dài hạn trong khi vẫn đảm bảo sự tiếp cận dễ dàng và linh hoạt đối với các khoản tiền gửi.

Thứ tư, Đánh giá của FCA về kết quả triển khai sandbox

Trong năm 2017, FCA đã đánh giá 2 lần kết quả triển khai đầu tiên.

Khái quát: Các mục tiêu ban đầu của sandbox đã được đáp ứng và “Việc thử nghiệm cho thấy Cơ chế quản lý thử nghiệm có kiểm soát đạt được tiến bộ trong việc thúc đẩy cạnh tranh trên thị trường”; từ đó có thể rút ra một số bài học:

- Việc thực hiện sandbox đã giảm thời gian và chi phí đưa ý tưởng đổi mới cho thị trường;

- Việc thử nghiệm sandbox giúp các doanh nghiệp đổi mới tiếp cận các nguồn tài chính;

- Sandbox cho phép các doanh nghiệp thử nghiệm các sản phẩm và giới thiệu ra thị trường;

- Sandbox cho phép FCA hợp tác với các doanh nghiệp đổi mới để xây dựng biện pháp bảo vệ khách hàng phù hợp với từng sản phẩm, dịch vụ mới.

Cơ chế quản lý thử nghiệm có kiểm soát này thực sự rất hữu hiệu trong việc cho phép tạo ra nhiều sandbox, đặc biệt trong giai đoạn đại dịch COVID-19. Một sandbox được tạo ra với 94 đơn đăng kí và 30 doanh nghiệp tham gia sẽ cung cấp hỗ trợ nâng cao cho các công ty sáng tạo đối phó với những thách thức do đại dịch COVID-19 gây ra.

3. Kinh nghiệm tại Singapore

Từ năm 2016 (16/11), Cơ quan Quản lý tiền tệ của Singapore (MAS) đã công bố Hướng dẫn về Cơ chế quản lý thử nghiệm có kiểm soát cho ngành tài chính (Fintech regulatory sandbox guidelines) để khuyến khích và cho phép thử nghiệm các giải pháp sử dụng công nghệ một cách sáng tạo để cung cấp các sản phẩm hoặc dịch vụ tài chính.

Thứ nhất, Mục tiêu cụ thể: Khuyến khích những khởi nghiệp sáng tạo về công nghệ tài chính có thể được thử nghiệm ở thị trường sau đó được áp dụng tại Singapore và nhiều quốc gia khác. Những thử nghiệm này sẽ được tiến hành trong một không gian và thời gian được xác định rõ ràng và với các biện pháp thích hợp để bảo vệ cho “hệ thống tài chính” của Singapore (MAS, 2016). Tuy nhiên, MAS cũng có thể gia hạn về thời gian để tiến hành thử nghiệm trong khung pháp lý sandbox và giúp khuyến khích nhiều thử nghiệm Fintech hơn trong một không gian và thời gian mà MAS sẽ cung cấp hỗ trợ quy định cần thiết, để: Tăng hiệu quả; Quản lý rủi ro tốt hơn; Tạo cơ hội mới; hoặc là Cải thiện cuộc sống của mọi người. Sandbox sẽ tạo ra các quy định thuận lợi cho sự sáng tạo về Fintech nhưng luôn được hướng dẫn cho những người nộp đơn phải hiểu rõ mục tiêu và nguyên tắc, chứ không được sử dụng sandbox như một phương tiện để phá vỡ các yêu cầu pháp lý và quy định.

Thứ ba, Các tiêu chí cơ bản: Đây là nhóm các tiêu chí mà MAS tạo ra để đánh giá đơn của người nộp:

Một trong những tiêu chuẩn của sandbox là đòi hỏi các dịch vụ tài chính phải có “tính mới”, hoặc công nghệ sử dụng trong dịch vụ đó phải sáng tạo.

MAS có quyền quyết định các yêu cầu pháp lý và quy định cụ thể nào sẽ được áp dụng trong từng trường hợp tùy thuộc vào dịch vụ tài chính và tư cách pháp lý của người nộp đơn có liên quan. Nếu thử nghiệm thành công và thoát ra khỏi khung pháp lý sandbox, những doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo trong lĩnh vực tài chính sẽ phải tuân thủ đầy đủ các quy định pháp luật của Singapore.

Ngoài ra, MAS đưa các tiêu chí để đánh giá đơn của người nộp đơn.

- Ứng dụng phải chứa thông tin hỗ trợ cần thiết để mô tả cách đáp ứng các tiêu chí đánh giá sandbox như:

+ Dịch vụ tài chính được đề xuất bao gồm công nghệ mới hoặc đang phát triển, hoặc sử dụng công nghệ hiện có theo một cách sáng tạo. Ví dụ, nghiên cứu thứ cấp cần cho thấy rằng rất ít hoặc không có dịch vụ tương đương nào có sẵn trên thị trường Singapore;

+ Dịch vụ tài chính được đề xuất giải quyết một vấn đề hoặc mang lại lợi ích cho người tiêu dùng hoặc ngành công nghiệp.

- Người nộp đơn có ý định và khả năng triển khai dịch vụ tài chính được đề xuất ở Singapore trên quy mô rộng hơn sau khi hết thời gian thực hiện sandbox. Nếu có ngoại lệ, nêu lý do dịch vụ tài chính được đề xuất không thể được triển khai ở Singapore, ví dụ như không khả thi về mặt thương mại, người nộp đơn nên chuẩn bị sẵn sàng để tiếp tục đóng góp cho Singapore theo những cách khác, chẳng hạn như tiếp tục những nỗ lực phát triển của dịch vụ tài chính được đề xuất ở Singapore.

- Các kịch bản thử nghiệm và kết quả mong đợi của sandbox phải được xác định rõ ràng và phải báo cáo với MAS tiến độ dựa trên một lịch trình đã thống nhất.

- Các điều kiện giới hạn phải được xác định rõ ràng, để thực hiện sandbox một cách có ý nghĩa, đồng thời bảo vệ đầy đủ lợi ích của người tiêu dùng và duy trì sự an toàn và lành mạnh của ngành công nghiệp.

- Các rủi ro đáng kể dự kiến phát sinh từ dịch vụ tài chính cần được đánh giá và đưa ra các biện pháp giảm thiểu rủi ro.

Một chiến lược chuyển đổi và việc được chấp nhận thoát khỏi sandbox cần được xác định rõ ràng và đề xuất dịch vụ tài chính phải bị ngừng hoặc có thể tiếp tục được triển khai trên quy mô rộng hơn sau khi thoát khỏi sandbox.

Thứ ba, Cách thức hoạt động: Cơ chế quản lý thử nghiệm có kiểm soát của MAS đặt ra một số quy tắc cho việc nộp đơn, duyệt đơn và mở rộng hay thoát khỏi sandbox như sau:

Quá trình nộp đơn và phê duyệt

- Người nộp đơn cần đảm bảo rằng mục tiêu, nguyên tắc và tiêu chí quy định trước khi nộp đơn cho cán bộ đánh giá của MAS. Sau khi phê duyệt, MAS sẽ liên hệ với người đăng ký trong quá trình đánh giá sandbox và tiếp tục làm như vậy trong quá trình thử nghiệm:

+ Trước khi nộp đơn, ứng viên có thể và nên làm rõ bất kỳ câu hỏi nào về sandbox bằng cách liên hệ với MAS theo địa chỉ FinTech_Sandbox@mas.gov.sg.

+ Ở “Giai đoạn Đăng ký”, MAS sẽ xem xét đơn đăng ký và thông báo cho người nộp đơn về khả năng thoả mãn các điều kiện với sandbox trong vòng 21 ngày làm việc sau khi MAS nhận được đủ thông tin cần thiết cho việc đánh giá (T0).

+ Ở “Giai đoạn Đánh giá”, thời gian cần thiết để đánh giá đơn đăng ký (T1) phụ thuộc vào tính đầy đủ và phức tạp của đề xuất và các quy định pháp lý liên quan. Do tính mới của từng sandbox, người nộp đơn được phép các điều kiện sau khi thảo luận với MAS.

+ Nếu đơn đăng ký bị từ chối thì cũng sẽ được thông báo bằng văn bản. Người nộp đơn có thể đăng ký lại sandbox đó khi đã đáp ứng đủ theo các mục tiêu, nguyên tắc và tiêu chí đánh giá.

+ Đối với đơn đăng ký được chấp thuận, sandbox sẽ được đưa vào “Giai đoạn thử nghiệm”. Mỗi sandbox sẽ thông báo khách hàng của mình về các dịch vụ tài chính đang hoạt động trong giai đoạn thử nghiệm, các rủi ro chính liên quan đến dịch vụ tài chính và điều kiện bắt buộc là khách hàng phải xác nhận rằng đã đọc và hiểu những rủi ro này.

+ Nếu trong “Giai đoạn thử nghiệm” mà các dịch vụ tài chính có sự điều chỉnh thì sandbox đó phải đăng ký MAS trước ít nhất 1 tháng và cung cấp thông tin chi tiết của những thay đổi kèm theo lý do (yêu cầu thay đổi) và được phép thực hiện thay đổi khi có sự chấp thuận từ MAS.

+ Các thông tin liên quan đến sandbox đó sẽ công bố trên trang web của MAS.

Kéo dài hoặc chấm dứt sandbox

Vào cuối giai đoạn thử nghiệm, các yêu cầu pháp lý và quy định nới lỏng sẽ hết hạn thì sẽ chấm dứt sandbox đó.

+ Trong trường hợp yêu cầu gia hạn sandbox, phải đăng ký và cung cấp lý do với MAS trước đó ít nhất 1 tháng.

+ Sau khi kết thúc giai đoạn thử nghiệm, sandbox đó có thể tiến hành triển khai dịch vụ tài chính trên quy mô rộng hơn, với điều kiện: (i) cả MAS và sandbox đều hài lòng với kết quả kiểm tra dự kiến đạt được; (ii) sandbox hoàn toàn có thể tuân thủ luật pháp và quy định liên quan.

Sandbox sẽ kết thúc khi:

(i). MAS không hài lòng với kết quả đạt được theo mục đích dự kiến, kế hoạch và lịch trình.

(ii). Sandbox không thể tuân thủ đầy đủ luật pháp và quy định liên quan vào cuối giai đoạn thử nghiệm.

(iii). Lỗ hổng trong dịch vụ tài chính đang được thử nghiệm đã được phát hiện gây ra rủi ro cho khách hàng hoặc hệ thống tài chính lớn hơn lợi ích mà nó đem lại và chủ nhân của sandbox thừa nhận rằng lỗ hổng đó không thể được giải quyết trong khoảng thời gian của sandbox.

(iv). Chấm dứt sandbox khi vi phạm bất kỳ điều kiện nào được áp đặt trong thời gian thử nghiệm; hoặc do chính các chủ thể sở hữu sandbox đó thông báo cho MAS về quyết định tự chấm dứt sandbox theo ý mình.

+ Mọi nghĩa vụ đối với khách hàng của dịch vụ tài chính đang được thử nghiệm phải được đảm bảo hoặc giải quyết trước khi kết thúc hoặc chấm dứt sandbox.

Thứ tư, Một số kết quả triển khai sandbox

Một số doanh nghiệp đăng ký tham gia sandbox tại Singapore có thể kể đến như: Công ty ICHX Tech - một công ty hạ tầng dựa trên nền tảng blockchain được thành lập bởi công ty đầu tư ICH Group của Singapore. Công ty này xây dựng một sàn giao dịch cho phép người dùng phát hành và mua bán các loại cổ phiếu kỹ thuật số (Securities Token Offering -STO), iSTOX, kết nối các tổ chức phát hành chứng khoán với cộng đồng đầu tư (Fintechnews, 2019).

Các cổ phiếu điện tử STO được giao dịch ở đây tương tự như các đợt phát hành tiền kỹ thuật số lần đầu (ICO) đã quen thuộc trước đây, nhưng nó có đặc tính tương tự kiểu hợp đồng đầu tư vào các tài sản truyền thống nhiều hơn, như trái phiếu, cổ phiếu, quỹ, bất động sản,… ICHX Tech muốn quản lý các giao dịch mua bán STOs trong một hệ sinh thái được xác thực, minh bạch và hy vọng sẽ hiệu quả hơn, coi STO là một “mô hình xác định về việc gọi vốn trong những thập kỷ tới”. Nền tảng này cũng đang cân nhắc việc tiếp nhận các khoản đầu tư quan trọng từ Sàn giao dịch Singapore (SGX) và Heliconia Capital Management, thuộc sở hữu của Temasek Holdings. Tham gia vào sandbox dường như là một bước tiến quan trọng để ICHX Tech có cơ hội được MAS cấp phép hoạt động chính thức trên thị trường. ICHX Tech là một trong hai đơn vị tham gia tích cực vào sandbox của MAS (Hoa, 2019).

Đến tháng 11/2019, một Startup2 mang tên Propine được chấp thuận để ra mắt công cụ giám sát chứng khoán kỹ thuật số theo cơ chế quản lí thử nghiệm có kiểm soát của MAS. Propine là startup cung cấp dịch vụ chứng khoán kỹ thuật số cho các tổ chức. Sandbox này sẽ chịu trách nhiệm lưu trữ an toàn tài sản từ cả blockchain công khai và tư nhân, cùng với fiat và tài sản của thế giới thực, tránh các vụ hack, trộm cắp và các vấn đề khác. Propine là dự án blockchain thứ hai được vận hành, đồng thời là dự án thứ ba của toàn bộ cơ chế quản lý thử nghiệm có kiểm soát tại Singapore. MAS cũng đang vận hành một thử nghiệm của riêng họ trong chương trình mang tên là Sandbox Express. Thử nghiệm này cũng có một blockchain riêng được phê duyệt có tên gọi là BondBlox. Propine bắt đầu chương trình thử nghiệm từ ngày 9/11/2019. Dự án có khoảng 9 tháng để giải quyết bất kỳ thách thức và khó khăn nào xuất hiện trong khi làm việc trong phạm vi giới hạn của chương trình. Propine đã hoàn thành dự án vào ngày 7/8/2020. Sandbox của MAS đã cung cấp cho Propine một không gian an toàn để thử nghiệm với giải pháp lưu ký đa chữ ký hai lớp của nó, mang tính bất khả tri blockchain.

Ngày 7/1/2021, với sự chấp thuận của MAS, Propine đã kết thúc thành công giai đoạn thử nghiệm đã được với Giấy phép CMS và hiện đã cung cấp các giải pháp lưu kí tài sản kĩ thuật số và dịch vụ mã hoá tài sản tại Singapore và đang xem xét một cuộc chơi toàn cầu, tiếp tục tăng cường sự hiện diện của mình trên toàn khu vực, dưới tầm nhìn của một cơ quan quản lý cấp tiến, MAS.3

4. Tại Úc

Khung pháp lý thử nghiệm Sandbox đã được Chính phủ Úc áp dụng cho các Fintech từ năm 2016. Được xây dựng bởi Ủy ban quản lý chứng khoán và đầu tư Úc (ASIC), khung pháp lý này được triển khai dưới dạng miễn trừ giấy phép, trong đó các công ty Fintech sẽ được giảm bớt một số điều kiện xin giấy phép so với các doanh nghiệp bình thường.

5. Bài học kinh nghiệm rút ra từ kinh nghiệm các nước

Năm 2016, lần đầu tiên cơ chế thử nghiêm được giới thiệu ở Vương Quốc Anh, sau đó lan toả sang nhiều quốc gia như Pháp, Thụy Điển, Hoa Kỳ, Singapore… đến năm 2020, theo thống kê của Ngân hàng Thế giới cho thấy hơn 60, quốc gia đã và đang áp dụng cơ chế thử nghiệm và có 73 loại cơ chế thử nghiệm cho các công ty về phát triển công nghệ tài chính (Fintech).

Các giải pháp quản lý, giám sát đổi mới sáng tạo trong khu vực tài chính ngân hàng mà chính phủ Anh, Singapore, một số quốc gia đã, đang trên con đường phát triển và cũng còn nhiều thách thức. Cơ chế quản lý thử nghiệm có kiểm soát rõ ràng là giải pháp phản ứng linh hoạt trong bối cảnh bùng nổ của công nghệ và đảm bảo lợi ích cho các bên liên quan trong đó có tăng cường phúc lợi xã hội; là hình mẫu mới về quản lý theo cái gọi là “hệ sinh thái” (ecosytem); theo đó có nhiều bên liên quan và ở đó các bên tham gia “cuộc chơi” cùng tồn tại có tương tác, cùng học hỏi và cùng có lợi... Cho dù vậy, “regulatory sandbox” vẫn chưa thể coi là chìa khóa vạn năng, hiện đang được áp dụng theo từng quốc gia và có thời hạn...

Tại Việt Nam, trong điều kiện bối cảnh quốc tế, sự phát triển của thị trường tài chính trong nước, các cơ quan chức năng đang tỏ rõ nỗ lực xây dựng cơ chế quản lý thử nghiệm để cho phép các công ty Fintech startup được thí điểm/thử nghiệm các sản phẩm, dịch vụ trước khi cung ứng sản phẩm chính thức ra thị trường. Ý kiến chuyên gia cũng cho rằng xây dựng cơ chế quản lý hoàn chỉnh đối với Fintech bao trùm các hoạt động dịch vụ Fintech, bảo vệ người tiêu dùng, phòng chống rửa tiền, hạn chế tối đa việc cạnh tranh không lành mạnh và các hành vi vi phạm pháp luật, đồng thời, đảm bảo sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý/ngân hàng trung ương và các đối tượng chịu sự điều chỉnh của khung khổ pháp lý về Fintech; Phối hợp giữa cộng đồng Fintech trong nước và quốc tế...

Cho đến nay, tại Việt Nam vẫn đang quá trình xây dựng dự thảo Nghị định Cơ chế thử nghiệm có kiểm soát trong lĩnh vực ngân hàng (Fintech) chưa quy định chính sách chung về cơ chế thử nghiệm có kiểm soát. Do đó, đề nghị quy định nội dung này trong Luật công nghiệp công nghệ số nhằm:

+ Ban hành càng sớm càng tốt cơ chế quản lý thử nghiệm có kiểm soát (regulatory sandbox) toàn diện.

+ Regulatory sandbox nên theo nguyên tắc, quan điểm đột phá là khuyến khích, chấp nhận các đột phá cho phát triển các sản phẩm, dịch vụ mới; các mô hình kinh doanh mới; không cản trở sự sáng tạo và tính cách mạng trong hệ thống tài chính và nền kinh tế trong nước.

+ Cùng với ban hành sandbox, giải pháp thích ứng và hấp thụ công nghệ mới cho phát triển, các chính sách hỗ trợ, khuyến khích nghiên cứu phát triển dài hạn cũng cần được khuyến khích, bắt đầu như một giải pháp hấp thụ công nghệ có chiều sâu, đảm bảo nền kinh tế và xã hội vững chắc phát triển, tránh bị các cú sốc tiêu cực.

Cơ chế quản lý thử nghiệm có kiểm soát là đòi hỏi cho sự phát triển của khoa học và công nghệ. Với Việt Nam, hấp thụ công nghệ cho sự phát triển của đất nước là chủ trương, định hướng nhất quán của Đảng và nhà nước. Cho ra đời cơ chế quản lý thử nghiệm có kiểm soát rõ ràng là khó khăn không chỉ đối với Việt Nam, đòi hỏi sự vào cuộc của nhiều bên tham gia, của nhiều cơ quan bộ ngành và cần nhận thức đột phá, chấp nhận công nghệ mới, chấp nhận đổi mới sáng tạo trên cơ sở liên kết nhiều chiều, nhiều phía, nhất là trên phương diện lập chính sách mới trong thời đại như ngày nay, theo cách thức “cấu trúc liên thông” mà không vì một khu vực đơn lẻ nào./.

[1] Bộ Tư pháp, Tờ trình số 10/TTr-BTP ngày 12/4/2022

Chính sách, pháp luật

NGHIÊN CỨU KINH NGHIỆM CÁC NƯỚC VỀ THỬ NGHIỆM CÓ KIỂM SOÁT LÀM CƠ SỞ CHO VIỆC XÂY DỰNG VÀ HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH CƠ CHẾ THỬ NGHIỆM CÓ KIỂM SOÁT TẠI LUẬT CÔNG NGHIỆP CÔNG NGHỆ SỐ

TIN đọc nhiều

tinchitiet // <![CDATA[ _spBodyOnLoadFunctionNames.push("setupPageDescriptionCallout"); // ]]>

Chính sách, pháp luật

NGHIÊN CỨU KINH NGHIỆM CÁC NƯỚC VỀ THỬ NGHIỆM CÓ KIỂM SOÁT LÀM CƠ SỞ CHO VIỆC XÂY DỰNG VÀ HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH CƠ CHẾ THỬ NGHIỆM CÓ KIỂM SOÁT TẠI LUẬT CÔNG NGHIỆP CÔNG NGHỆ SỐ

TIN đọc nhiều

tinchitiet