Nhân lực năng lượng nguyên tử hiện vừa thiếu về số lượng, chưa hợp lý về cơ cấu, còn hạn chế về chất lượng. Đội ngũ nhân lực trình độ cao trong ngành năng lượng nguyên tử suy giảm do nghỉ hưu, trong khi lực lượng kế cận còn mỏng. Nhân lực trong các lĩnh vực ứng dụng năng lượng nguyên tử phân tán, thiếu thống nhất và chưa được đào tạo bài bản. Chính sách thu hút, đãi ngộ chưa đủ hấp dẫn, hoạt động đào tạo còn phụ thuộc nhiều vào hỗ trợ quốc tế. Hạ tầng đào tạo và năng lực hợp tác quốc tế còn yếu, là thách thức lớn đối với yêu cầu phát triển và tái khởi động chương trình điện hạt nhân quốc gia.
Trong giai đoạn 2010 - 2016, Chính phủ đã triển khai một số đề án quan trọng về đào tạo và phát triển nguồn nhân lực năng lượng nguyên tử nhưng kết quả đạt được còn hạn chế: chưa hình thành được cơ sở trọng điểm có năng lực thực hành và mô phỏng hiện đại; chương trình đào tạo chưa được cập nhật, nặng lý thuyết, dẫn đến chất lượng đầu ra chưa đáp ứng yêu cầu,…
Việc tái khởi động chương trình điện hạt nhân theo các văn bản định hướng mới cho thấy nhu cầu nhân lực lớn nhưng nguồn nhân lực hiện tại còn hạn chế về số lượng và chất lượng. Các nhóm nhân lực pháp quy, an toàn bức xạ, kỹ thuật mô phỏng, ứng phó sự cố và nghiên cứu triển khai đều thiếu hụt, chưa đáp ứng yêu cầu triển khai chương trình điện hạt nhân.
Nhận thức được tầm trong trọng trong phát triển nguồn nhân lực lĩnh vực năng lượng nguyên tủ. Tại Quyết định số 245/QĐ-TTg ngày 05/02/2025, Thủ tướng Chính phủ giao Bộ Khoa học và Công nghệ chủ trì, phối hợp Bộ Y tế, Giáo dục và Đào tạo và các bộ liên quan xây dựng Đề án “Đào tạo, bồi dưỡng nhân lực quản lý nhà nước, nghiên cứu - triển khai, ứng dụng và hỗ trợ kỹ thuật phục vụ phát triển, ứng dụng năng lượng nguyên tử, bảo đảm an toàn và an ninh hạt nhân”.
Cục An toàn bức xạ và hạt nhân được Lãnh đạo Bộ giao chủ trì xây dựng Đề án “Đào tạo, bồi dưỡng nhân lực quản lý nhà nước, nghiên cứu - triển khai, ứng dụng và hỗ trợ kỹ thuật phục vụ phát triển, ứng dụng năng lượng nguyên tử, bảo đảm an toàn và an ninh hạt nhân”.
Quan điểm xây dựng Đề án: Ưu tiên đào tạo, bồi dưỡng lực lượng nòng cốt có khả năng thực thi hiệu quả nhiệm vụ quản lý, thẩm định, thanh tra và hỗ trợ kỹ thuật; bảo đảm đáp ứng trực tiếp yêu cầu an toàn, an ninh trong toàn bộ quá trình chuẩn bị và tái khởi động chương trình điện hạt nhân; Tổ chức đào tạo, bồi dưỡng theo tiến độ và yêu cầu của từng giai đoạn phát triển năng lượng nguyên tử; bảo đảm nguồn nhân lực sẵn sàng cho các nhiệm vụ chuẩn bị, thẩm định, xây dựng và vận hành cơ sở hạt nhân, phù hợp chiến lược và phân kỳ của chương trình quốc gia,…
Mục tiêu tổng quát của Đề án: Đào tạo, bồi dưỡng lực lượng quản lý nhà nước, nghiên cứu - triển khai và hỗ trợ kỹ thuật có năng lực chuyên môn đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước, nghiên cứu - triển khai, hỗ trợ kỹ thuật và ứng dụng năng lượng nguyên tử; bảo đảm nguồn nhân lực phục vụ phát triển điện hạt nhân, lò phản ứng hạt nhân nghiên cứu và các ứng dụng phục vụ phát triển kinh tế - xã hội, góp phần bảo đảm an toàn, an ninh hạt nhân và phát triển bền vững.
Đề án trên nhằm đáp ứng yêu cầu xây dựng cơ chế đào tạo kế thừa, phát triển mô phỏng toàn phần, triển khai đào tạo tại chỗ và mở rộng hợp tác quốc tế. Đồng thời, Đề án phù hợp định hướng phát triển khoa học - công nghệ và chuyển đổi số, hướng tới xây dựng hệ sinh thái nhân lực hiện đại với trung tâm mô phỏng số, hệ thống E-learning và ngân hàng năng lực chuyên gia.
Đề án “Đào tạo, bồi dưỡng nhân lực quản lý nhà nước, nghiên cứu - triển khai, ứng dụng và hỗ trợ kỹ thuật phục vụ phát triển, ứng dụng năng lượng nguyên tử, bảo đảm an toàn và an ninh hạt nhân” đang được trình Chính phủ xem xét, ký ban hành. Đây là một trong những nguồn lực quan trọng để thực hiện chủ trương đầu tư Dự án điện hạt nhân Ninh tại Nghị quyết số 174/2024/QH15 ngày 30/11/2024 của Quốc hội về Kỳ họp thứ 8, Quốc hội khóa XV./.