Cùng với phát triển khoa học và công nghệ, phát triển giáo dục là quốc sách hàng đầu nhằm nâng cao dân trí, phát triển nguồn nhân lực, bồi dưỡng nhân tài (khoản 1 Điều 61 Hiến pháp năm 2013). Đây là cơ sở pháp lý trực tiếp và quan trọng nhất để Bộ Giáo dục và Đào tạo xây dựng dự thảo Luật giáo dục đại học (sửa đổi).
Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đã chỉ rõ: tăng cường đầu tư, nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo, đảm bảo nguồn nhân lực chất lượng cao; xây dựng cơ chế, chính sách thu hút nhân tài trong các lĩnh vực khoa học - công nghệ trọng yếu; phát triển các chương trình đào tạo tài năng, đặc biệt trong lĩnh vực toán học, vật lý, hóa học, sinh học, kỹ thuật và công nghệ then chốt. Nghị quyết cũng yêu cầu: “Tiếp tục thể chế hoá đầy đủ và thực hiện có hiệu quả các nghị quyết, chỉ thị, kết luận của Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bộ Chính trị, Ban Bí thư về phát triển giáo dục và đào tạo; khoa học và công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số quốc gia”.
Nghị quyết số 71-NQ/TW ngày 22/8/2025 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo; khắc phục các tồn tại, hạn chế, kịp thời tháo gỡ các khó khăn, vướng mắc trong thực tiễn thi hành luật; nâng cao chất lượng đào tạo, gắn tự chủ với trách nhiệm giải trình và kiểm định độc lập; bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của hệ thống pháp luật trong bối cảnh thực hiện chủ trương tinh gọn bộ máy, chính quyền địa phương 2 cấp.
Luật Giáo dục đại học 2012 (Luật số 08/2012/QH13) ban hành năm 2012, được sửa đổi, bổ sung năm 2018 (Luật số 34/2018/QH14) đã tạo hành lang pháp lý mở rộng quyền tự chủ cho cơ sở giáo dục đại học, từng bước nâng cao chất lượng đào tạo và đáp ứng nhu cầu nhân lực của nền kinh tế, thúc đẩy cạnh tranh phát huy nguồn lực xã hội hóa giáo dục. Tuy nhiên, sau hơn 13 năm thực hiện Luật số 08/2012/QH13 và 6 năm áp dụng Luật số 34/2018/QH14 bên cạnh những kết quả đạt được, thực tế triển khai thi hành Luật Giáo dục đại học đang gặp một số khó khăn, vướng mắc cần được sửa đổi để phù hợp tình hình thực tế và bảo đảm thống nhất với hệ thống pháp luật liên quan đến lĩnh vực giáo dục mới được ban hành.
Bộ Giáo dục được giao nhiệm vụ xây dựng Luật Giáo dục đại học để thay thế các Luật trên, trong đó nêu rõ: Vai trò ưu tiên của giáo dục trong chính sách quốc gia; Nhà nước có trách nhiệm phát triển giáo dục đại học như một phần cấu thành của hệ thống giáo dục quốc dân; Nhấn mạnh đến chuẩn hóa, hiện đại hóa và chính sách phát triển tài năng liên quan mật thiết đến mục tiêu và chức năng của giáo dục đại học.
Phạm vi điều chỉnh của Luật Giáo dục đại học quy định về hoạt động giáo dục đại học; tổ chức và hoạt động của cơ sở giáo dục đại học; quyền hạn và trách nhiệm của tổ chức, cá nhân tham gia giáo dục đại học; trách nhiệm của Nhà nước trong quản lý và phát triển giáo dục đại học, trong đó có hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trong cơ sở giáo dục đại học được quy định tại chương IV Luật Giáo dục đại học với các nội dung chính như: Cơ sở giáo dục đại học được cấp giấy chứng nhận đăng ký tổ chức khoa học và công nghệ
thì được hưởng quyền, chính sách ưu đãi, hỗ trợ theo quy định của pháp luật về khoa học, công nghệ và đổi mới sang tạo, sở hữu trí tuệ; Hoạt động khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo trong cơ sở giáo dục đại học gắn với đào tạo, phát triển đội ngũ giảng viên, nghiên cứu viên, nhà khoa học, người học;
Cơ sở giáo dục đại học được thành lập tổ chức khoa học và công nghệ, tổ chức đổi mới sáng tạo, doanh nghiệp khoa học và công nghệ, doanh nghiệp quản lý tài sản trí tuệ, vốn đầu tư vào doanh nghiệp khoa học, công nghệ theo quy định của pháp luật; phát triển nhóm nghiên cứu và tiếp nhận nguồn lực hỗ trợ trong và ngoài nước theo quy định của pháp luật; Cơ sở giáo dục đại học phát triển tiềm lực khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo,...
Luật Giáo dục đại học vừa được Quốc hội thông qua tại Kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa XV./.