Ngày 20/01/2017, Thủ tướng Chính phủ đã ban hành Quyết định số 88/QĐ-TTg về việc phê duyệt Đề án Tăng cường năng lực quản lý và thực thi có hiệu quả pháp luật bảo hộ quyền tác giả, quyền liên quan đến năm 2020, định hướng đến năm 2025 (Sau đây gọi tắt là Quyết định 88).
Việc ban hành Quyết định 88 đã tạo chuyển biến trong nhận thức cũng như hành động của các cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân trong việc bảo hộ quyền tác giả, quyền liên quan. Ngay sau khi Quyết định 88 được ban hành, Lãnh đạo Bộ đã quán triệt, chỉ đạo các đơn vị thuộc Bộ phổ biến và thực hiện các nội dung theo yêu cầu. Trên tinh thần đó, Bộ TTTT đã có báo cáo tình hình triển khai thực hiện Quyết định số 88/QĐ-TTg trong năm 2023 với các nội dung cụ thể như sau:
I. Kết quả triển khai thực hiện Quyết định số 88/QĐ-TTg:
1. Công tác xây dựng hoàn thiện thể chế, chính sách về quyền tác giả, quyền liên quan và tổ chức thực hiện
Để hoàn thiện thể chể, chính sách cũng như nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật về quyền tác giả, quyền liên quan, Bộ Thông tin và Truyền thông (TTTT) chủ trì xây dựng, trình Chính phủ ký ban hành (1) Nghị định số 15/2020/NĐ-CP ngày 3/2/2020 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bưu chính, viễn thông, tần số vô tuyến điện, công nghệ thông tin và giao dịch điện tử, (2) Nghị định số 119/2020/NĐ-CP ngày 07/10/2020 quy định xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động báo chí, hoạt động xuất bản và (3) Nghị định số 14/2022/NĐ-CP ngày 27/01/2022 của Chính phủ sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 15/2020/NĐ-CP ngày 03/02/2020 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bưu chính, viễn thông, tần số vô tuyến điện, công nghệ thông tin và giao dịch điện tử và Nghị định số 119/2020/NĐ-CP ngày 07/10/2020 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính trong hoạt động báo chí, hoạt động xuất bản.
Các văn bản này đã bổ sung quy định xử phạt và tăng nặng chế tài xử phạt vi phạm hành chính về quyền tác giả, quyền liên quan đảm bảo phù hợp với thực tiễn, đảm bảo tính răn đe đối tượng vi phạm. Bên cạnh đó, cũng nhằm hoàn thiện hệ thống pháp luật về xử lý vi phạm hành chính trong lĩnh vực thông tin và truyền thông; phù hợp với Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật xử lý vi phạm hành chính ngày 13/11/2020 và là chế tài để xử lý, ngăn chặn kịp thời, xử lý nghiêm minh, ngăn chặn hậu quả do hành vi vi phạm hành chính gây ra.
2. Công tác quản lý, thực thi pháp luật về quyền tác giả, quyền liên quan:
- Bộ Thông tin và Truyền thông đã chủ động phối hợp với các bộ, ban, ngành liên quan, chỉ đạo các đơn vị chức năng tăng cường công tác hậu kiểm, thường xuyên rà quét thông tin trên mạng để phát hiện, chấn chỉnh, xử lý nghiêm minh, kịp thời các hành vi vi phạm về quyền tác giả, quyền liên quan trên báo chí, xuất bản và thông tin trên mạng.
- Kết quả đã đạt được trong công tác xử lý vi phạm: Từ 01/01/2023 đến nay, Bộ TTTT đã xử phạt vi phạm hành chính đối với 36 lượt tổ chức, cá nhân vi phạm trong hoạt động báo chí, xuất bản và thông tin trên mạng với tổng số tiền xử phạt hơn 1.063.000.000 triệu đồng.
- Công tác giải quyết khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh về quyền tác giả, quyền liên quan: Bộ TTTT đã tiếp nhận và xử lý 12 đơn thư phản ánh, khiếu nại, tố cáo về quyền tác giả, quyền liên quan trên báo chí, xuất bản và thông tin trên mạng. Việc xử lý đơn thư được Bộ TTTT xem xét, giải quyết kịp thời, đúng quy định, không có đơn thư tồn đọng. Ngoài ra, trong lĩnh vực xuất bản in và phát hành cũng đã được 02 đơn kiến nghị, phản ánh có liên quan đến quyền tác giả, quyền liên quan và Bộ đã phối hợp với Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (Cục bản quyền tác giả) để trả lời đơn thư kiến nghị, phản ánh.
3. Ứng dụng công nghệ thông tin và hợp tác quốc tế về quyền tác giả, quyền liên quan
Trong thời gian qua, Bộ TTTT đã hợp tác với Google ra mắt website Dauhieuluadao.com (dấu hiệu lừa đảo) nhằm nâng cao nhận thức về lừa đảo trực tuyến đang gia tăng cả về phương thức lẫn số lượng. Các nội dung lừa đảo trên mạng hiện nay có rất nhiều nội dung liên quan đến việc xâm phạm quyền tác giả quyền liên quan. Theo đó, website Dauhieuluadao.com cung cấp các tình huống lừa đảo điển hình, giúp người dân nhận biết các phương thức lừa đảo rất phổ biến hiện nay tại Việt Nam và trên thế giới, cũng như các “nguyên tắc vàng” trong hành xử để tự ngăn chặn. Trang web được xây dựng dựa trên Scamspotter.org, một dự án kết hợp giữa Google và Mạng lưới hỗ trợ an ninh mạng Hoa Kỳ (Cybercrime Support Network). Website cũng được tích hợp vào Cổng không gian mạng quốc gia tại địa chỉ https://khonggianmang.vn/ để người dân dễ dàng sử dụng và tra cứu khi cần thiết.
4. Công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức và ý thức chấp hành pháp luật cho các chủ thể, cá nhân, tổ chức khai thác, sử dụng và công chúng.
Trong năm 2023, Bộ TTTT đã tổ chức thông tin, tuyên truyền phổ biến Nghị định số 17/2023/NĐ-CP ngày 26/4/2023 của Chính phủ quy định chi tiết mốt số điều và biện pháp thi hành Luật Sở hữu trí tuệ về quyền tác giả, quyền liên quan. Qua đó, kịp thời cập nhật những nội dung mới của Nghị định nhằm nâng cao kiến thức pháp luật về quyền tác giả, quyền liên quan cho đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức người lao động làm việc trong lĩnh vực thông tin và truyền thông.
II. Đánh giá những thuận lợi, khó khăn, tồn tại, hạn chế, nguyên nhân và giải pháp trong việc triển khai thực hiện Quyết định số 88/QĐ-TTg:
1. Thuận lợi:
Hiện nay các quy định về pháp luật bảo hộ quyền tác giả, quyền liên quan cơ bản đã hoàn thiện và đã tạo điều kiện thuận lợi trong công tác thực thi; ý thức bảo vệ quyền tác giả và quyền liên quan do tổ chức/cá nhân sáng tạo ra và nhận thức của nhân dân về quyền tác giả và quyền liên quan đã phần nào được nâng cao. Việc ban hành Quyết định số 88/QĐ-TTg ngày 20/01/2017 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Đề án “Tăng cường năng lực quản lý và thực thi có hiệu quả pháp luật bảo hộ quyền tác giả, quyền liên quan đến năm 2020, định hướng đến năm 2025” có ý nghĩa quan trọng đối với công cuộc đổi mới, hội nhập phát triển kinh tế-xã hội của đất nước, tạo hành lang thuận lợi trong công tác quản lý nhà nước cũng như hoạt động của các cơ quan, đơn vị, tổ chức, cá nhân về thực thi quyền tác giả, quyền liên quan.
2. Khó khăn, tồn tại, hạn chế và nguyên nhân
Những năm gần đây, cùng với sự phát triển của xã hội, công nghệ thông tin, nhất là Internet phát triển rất mạnh, nó đã và đang ảnh hưởng lớn đến mọi hoạt động và sinh hoạt của con người, có rất nhiều hành vi vi phạm không chỉ riêng lĩnh vực thông tin và truyền thông mà còn liên quan đến nhiều lĩnh vực quản lý của các bộ, ban, ngành khác xảy ra trên môi trường mạng. Đối tượng vi phạm có nhiều thủ đoạn đối phó và tìm mọi cách nhằm trốn tránh sự kiểm soát của cơ quan chức năng (sử dụng các mạng xã hội xuyên biên giới; sử dụng tên miền quốc tế, đăng ký trực tiếp với tổ chức quốc tế ở nước ngoài, sử dụng dịch vụ ẩn giấu thông tin…) để thực hiện các hành vi phạm pháp như: lừa đảo, cờ bạc, xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan, phát tán thông tin vi phạm pháp luật...
Việc phát hiện, ngăn chặn các đối tượng này gặp rất nhiều khó khăn do tính chất linh hoạt của trang tin điện tử, mạng xã hội là dễ dàng đăng phát nhưng cũng dễ dàng gỡ bỏ, phi tang chứng cứ; đồng thời gặp nhiều khó khăn trong việc xác định chủ thể của các trang thông tin điện tử sử dụng tên miền quốc tế, dịch vụ lưu trữ dữ liệu có máy chủ đặt tại nước ngoài, người sử dụng mạng xã hội xuyên biên giới (Facebook, TikTok, Instagram, YouTube,...); nhiều trường hợp không xác định được chủ thể, gây nhiều khó khăn trong công tác quản lý, giám sát hoạt động cũng như xử lý vi phạm./.