Chính sách, pháp luật

Luật Tần số vô tuyến điện- một số một số vấn đề cụ thể trong chính sách cấp phép đối với các băng tần, kênh tần số có giá trị thương mại cao

27/12/2021 08:53 SA

 Luật Tần số vô tuyến điện đã đánh dấu một bước tiến quan trọng trong việc hoàn thiện thể chế pháp lý trong lĩnh vực tần số vô tuyến điện, kịp thời có chế tài quản lý phù hợp để đáp ứng với sự phát triển bùng nổ của thông tin vô tuyến điện trong tất cả các lĩnh vực kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh, đặc biệt trong các lĩnh vực thông tin di động, vệ tinh, phát thanh, truyền hình, dẫn đường hàng không, hàng hải … Sau gần 10 năm Luật Tần số vô tuyến điện có hiệu lực, việc triển khai Luật và các văn bản hướng dẫn thi hành được thực hiện nghiêm túc, đạt được những kết quả rất cơ bản. Điều này không những góp phần phát huy hiệu lực áp dụng Luật mà còn nâng cao hiệu quả trong quản lý nhà nước về tần số vô tuyến điện.

Các văn bản quản lý đã cơ bản đáp ứng được nhu cầu quản lý và phát triển của thông tin vô tuyến, thúc đẩy ứng dụng các công nghệ hiện đại, tiên tiến sử dụng hiệu quả phổ tần số; các quy hoạch tần số đã đóng góp quan trọng, thúc đẩy sự phát triển thị trường thông tin vô tuyến, đặc biệt là trong thông tin di động và Phát thanh truyền hình. Thủ tục cấp phép đã được đơn giản hóa triệt để, cấp phép điện tử đạt tỷ lệ cao tới 62%. Hiệu quả của công tác quản lý tần số phục vụ mục đích quốc phòng, an ninh đã được tăng cường, trong đó phải kể đến vai trò của các cơ quan đầu mối quản lý của Bộ Quốc phòng, Bộ Công an, đáp ứng hài hòa nhu cầu sử dụng phổ tần giữa dân sự và quốc phòng an ninh. Công tác bảo vệ lợi ích và chủ quyền quốc gia về tần số và quỹ đạo vệ tinh được tăng cường, với việc đăng ký thành công tần số và quỹ đạo để phóng vệ tinh Vinassat-2, Redsat-1, cũng như việc đăng ký thành công hàng ngàn tần số, trong đó có tần số tại vùng biển Trường sa. Công tác quản lý tương thích điện từ, chất lượng phát xạ vô tuyến điện đạt được thành quả ban đầu với hơn 80 quy chuẩn kỹ thuật đối với thiết bị vô tuyến điện được bàn hành và hàng chục nghìn trạm gốc thông tin di động đã được kiểm định về an toàn bức xạ vô tuyến điện.
Tuy nhiên, với tình hình thế giới đang bước vào công cuộc chuyển đổi số, yêu cầu ngày càng càng cao về đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính và những khó khăn, bất cập trong thi hành Luật, có thể thấy rằng việc thực hiện Luật cũng phát sinh một số bất cập, tồn tại và cần được nghiên cứu, đề xuất để xem xét sửa đổi, bổ sung một số nội dung. Bài viết xin đề cập đến một số vấn đề cụ thể trong chính sách cấp phép đối với các băng tần, kênh tần số có giá trị thương mại cao, cụ thể như sau:
Luật Tần số vô tuyến điện quy định: (1) Đấu giá, thi tuyển quyền sử dụng tần số vô tuyến điện đối với các băng tần, kênh tần số có giá trị thương mại cao, có nhu cầu sử dụng vượt quá khả năng phân bổ; (2) Tổ chức tham gia đấu giá, thi tuyển quyền sử dụng băng tần, kênh tần số là tổ chức có đủ điều kiện được xem xét cấp giấy phép thiết lập mạng viễn thông theo quy định của pháp luật về viễn thông; (3) Thủ tướng Chính phủ quy định chi tiết về đấu giá quyền sử dụng tần số vô tuyến điện; quyết định băng tần, kênh tần số được đấu giá, thi tuyển chuyển sử dụng tần số vô tuyến điện trong từng thời kỳ, phù hợp với quy hoạch tần số vô tuyến điện; Bộ trưởng Bộ Thông tin và Truyền thông quy định chi tiết về thi tuyển quyền sử dụng tần số vô tuyến điện; (4) Chỉ quy định việc cấp phép thông qua đấu giá quyền sử dụng tần số vô tuyến điện là có thu khoản tiền ngoài phí, lệ phí; chưa quy định thu khoản tiền cấp quyền sử dụng tần số vô tuyến điện với trường hợp thi tuyển hoặc cấp trực tiếp các băng tần có giá trị thương mại cao, nhu cầu sử dụng vượt quá khả năng phân bổ; (5) Thu hồi giấy phép sử dụng tần số khi doanh nghiệp không triển khai trên thực tế các nội dung quy định của giấy phép sau thời hạn hai năm, kể từ ngày được cấp phép; (6) Cho phép chuyển nhượng quyền sử dụng tần số vô tuyến điện đối với các tần số được cấp phép thông qua đấu giá.
(1) Các băng tần có giá trị kinh tế cao được nhiều nước trên thế giới đấu giá các băng tần dành cho thông tin di động mặt đất, một vài nước đấu giá truyền hình thương mại. Các đối tượng này sử dụng tần số để thiết lập mạng viễn thông công cộng và kinh doanh dịch vụ viễn thông theo pháp luật về viễn thông;
(2) Việc cho phép đấu giá tần số và chuyển nhượng tần số trong trường hợp đấu giá theo quy định của Luật Tần số và thực tế mua bán, sát nhập, hợp nhất giữa các doanh nghiệp viễn thông có thể dẫn đến một doanh nghiệp viễn thông có thể đạt được hầu hết lượng phổ tần, tập trung tần số trên thị trường viễn thông. Sự tập trung tần số làm cho doanh nghiệp có ưu thế về tài nguyên, có thể dẫn tới sự thống lĩnh trong thị trường viễn thông, làm giảm tính cạnh tranh của thị trường viễn thông. Luật Tần số chưa có quy định về nội dung này trong nguyên tắc cấp phép tần số. Nhiều nước cũng đã đưa ra quy định về giới hạn lượng phổ tần mà một doanh nghiệp được nắm giữ (Mỹ, Nhật, Hàn Quốc, Singapore, Anh Pháp, Đức, Thụy Điển, Tây Ba Nha, Ý, Bồ Đào Nha, Đan Mạch, Ireland, Áo, Phần Lan, Cộng hòa Séc, Ba Lan..).
(3) Về thu hồi giấy phép sử dụng tần số vô tuyến điện: một trong các trường hợp thu hồi giấy phép quy định tại Luật Tần số vô tuyến điện là không nộp phí sử dụng tần số vô tuyến điện và thực hiện các nghĩa vụ tài chính khác theo quy định của pháp luật. Điều này có thể hiểu là trường hợp doanh nghiệp chỉ nộp một phần trong tổng số phí phải nộp thì không bị thu hồi giấy phép. Vì vậy cần làm rõ trường hợp doanh nghiệp không nộp hoặc nộp không đầy đủ, kịp thời theo quy định của pháp luật cũng bị thu hồi giấy phép.
Đối với các băng tần được sử dụng để cung cấp dịch vụ viễn thông như thông tin di động thì việc thu hồi giấy phép sử dụng tần số vô tuyến điện sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến hàng triệu người sử dụng dịch vụ của doanh nghiệp. Do vậy, cần có quy định của Chính phủ về quy trình, thủ tục thu hồi cụ thể để bảo vệ được quyền lợi của người sử dụng dịch vụ viễn thông
(4) Để phù hợp và đồng bộ với các Luật ban hành sau như Luật Ban hành văn bản QPPL, Luật Đầu tư, Luật Đấu giá tài sản, Luật Quản lý, sử dụng tài sản công. Cụ thể:
- Điểm c khoản 3 Điều 18 Luật Tần số vô tuyến điện giao Thủ tướng Chính phủ quy định chi tiết về đấu giá quyền sử dụng tần số vô tuyến điện. Điều này chưa phù hợp với quy định của Luật Ban hành văn bản quy phạm pháp luật, Luật Đầu tư vì một số các nội dung liên quan đến đấu giá cần được Chính phủ quy định như (1) điều kiện đối với doanh nghiệp tham gia đấu giá, đây chính là một phần của điều kiện cấp phép kinh doanh dịch vụ viễn thông theo Luật Đầu tư, (2) phương thức thu tiền trúng đấu giá (hay tiền sử dụng tần số VTĐ được cấp quyền sử dụng thông qua đấu giá) theo Luật Quản lý, sử dụng tài sản công, (3) thủ tục cấp phép viễn thông khi tài nguyên tần số vô tuyến điện được cấp phép sử dụng thông qua đấu giá.
- Để đồng bộ với Luật Quản lý, sử dụng tài sản công, xác định rõ các khoản thu từ tài nguyên tần số VTĐ mà tổ chức, cá nhân được cấp giấy phép sử dụng tần số VTĐ phải nộp. Đối với việc thu tiền sử dụng tần số VTĐ từ cấp quyền khai thác tài nguyên, từ thực tiễn 10 năm triển khai thực hiện Luật Tần số vô tuyến điện và nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế, hầu hết chỉ áp dụng với các băng tần thông tin di động công cộng, đây là các băng tần có giá trị thương mại cao. Quy định này sẽ đảm bảo doanh nghiệp sử dụng hiệu quả và không lãng phí tần số.
- Đối với băng tần, kênh tần số khác (sử dụng trong các mạng di động dùng riêng như taxi; các đài vô tuyến điện thuộc các nghiệp vụ cố định, hàng không, hàng hải, dẫn đường, định vị, nghiệp dư, phát thanh truyền hình, vệ tinh ...) thì chỉ thu phí, lệ phí tần số vô tuyến điện mà không thu tiền sử dụng tần số VTĐ do các hệ thống thông tin này chủ yếu phục vụ thông tin liên lạc, điều hành của chính tổ chức, cá nhân đó hoặc cung cấp dịch vụ hạn chế, cần khuyến khích doanh nghiệp đầu tư phát triển (như vệ tinh). Hầu hết các nước cũng không thu tiền sử dụng tần số VTĐ với các đối tượng này mà chỉ thu phí, lệ phí tần số VTĐ.
Do đó, để đồng bộ với Luật Quản lý, sử dụng tài sản công và để đảm bảo tài nguyên tần số được sử dụng hiệu quả, tránh lãng phí, tránh đầu cơ, tập trung tần số... cần nghiên cứu, sửa đổi, bổ sung các quy định của Luật liên quan đến đấu giá, thi tuyển, thu hồi và bổ sung vào luật quy định về tiền sử dụng tần số, giới hạn lượng băng thông tối đa mà một doanh nghiệp được cấp giấy phép sử dụng băng tần được nắm giữ.